In het Verenigd Koninkrijk leven ongeveer 900.000 mensen met dementie, naar verwachting stijgend tot meer dan 1,6 miljoen. Mondzorg wordt echter vaak over het hoofd gezien bij deze kwetsbare groep, ondanks de bidirectionele relatie tussen dementie en mondgezondheid. Tandartsen spelen een belangrijke rol in het herkennen van uitdagingen en het aanpassen van zorg.

Soorten dementie en hun kenmerken

Dementie is een overkoepelende term voor meer dan honderd cognitieve aandoeningen. De meest voorkomende zijn Alzheimerziekte, vasculaire dementie, frontotemporaal dementie en Lewy body dementie. Alzheimerziekte ontstaat door ophoping van amyloid en tau-eiwitten in de hersenen, wat verwarring en geheugenverlijzing veroorzaakt. Vasculaire dementie wordt veroorzaakt door verminderde bloeddoorstroming naar de hersenen. Frontotemporaal dementie beïnvloedt voornamelijk personen tussen 45 en 65 jaar en gaat vaak gepaard met voorkeur voor zoet voedsel. Lewy body dementie wordt gekenmerkt door afwijkende eiwitafzettingen en kan symptomen veroorzaken die lijken op de ziekte van Parkinson en Alzheimerziekte.

Mondgezondheidsproblemen bij dementie

Naarmate dementie vordert, kunnen patiënten moeite hebben met dagelijkse mondverzorging, verminderde handfunctie ervaren en verzet bieden tegen behandeling. Dit leidt tot snelle verslechtering van zowel algemene als mondziekte, inclusief periodontale ziekte, tandcariës, pijn, infecties en kauwelingen. Veel voorkomende uitdagingen zijn slechte plaquebeheersing, wortelcariës, periodontale ziekte, xerostomie (vaak gerelateerd aan medicijnen), slecht zittende prothesen, mondomstandigheden en ondiagnostiseerde mondelingse pijn. Communicatieproblematiek kan betekenen dat ongemak niet wordt gemeld.

Verband tussen periodalziekte en dementie

Onderzoeken suggereren dat specifieke orale bacteriën, zoals Porphyromonas gingivalis, in de hersenen van Alzheimer-patiënten zijn gevonden. Deze bacteriën kunnen via ontstoken parodontale zakken in de bloedbaan terechtkomen en via het perifere zenuwstelsel naar de hersenen reizen. Chronische ontsteking is een belangrijke factor in progressie van Alzheimerziekte; periodontale ziekte triggert een systemische ontstekingsrespons die de hersenen kan beïnvloeden. Studies tonen aan dat patiënten met infecties tweemaal vaker dementie ontwikkelen. Een meta-analyse concludeerde dat parodontitis geassocieerd is met cognitieve beperkingen, en personen met matige tot ernstige parodontitis hebben een verhoogd risico op dementie.

Voeding en sliktroblemen

Personen met dementie kunnen veranderingen in eetlust, veranderingen in smaakgevoel en voorkeur voor zachtere, koolhydraatrijke voedingsmiddelen ervaren. Dysfagie of sliktroblemen zijn kritieke zorgen: voedsel kan in de wangzak blijven steken, dik voedsel of dunne vloeistoffen kunnen moeilijkheden opleveren, en verstikkingsrisico is aanwezig. Minder speekselproductie als gevolg van medicijngebruik en dehydratie verhoogt het risico op tandcariës en mondinfecties zoals candida.

Pijnherkenning en zorg bij niet-verbale patiënten

In latere stadia van dementie kunnen personen niet-verbaal worden en mondelingse pijn niet effectief communiceren. Dit kan leiden tot onbehandelde ziektes en onnodig lijden. Non-verbale pijnindicatoren zijn onder meer gezichtsgrimassen, agitatie, agressie, onrust, weiering om te eten of verzet tegen mondverzorging. Veel zorginstellingen gebruiken nu non-verbale pijnbeoordelingsinstrumenten om ongemak te identificeren bij personen met gevorderde dementie.